Synthetisch Denken

 

Synthetisch Denken: natuurwetenschappers over hun rol in een moderne maatschappij, 1900-1940 (Hilversum: Verloren 2008)

download pdf

De spectaculaire ontwikkeling van wetenschap en techniek leidde aan het begin van de twintigste eeuw tot veel onbehagen. Ging het niet allemaal te snel? Kon de samenleving al die nieuwigheden wel verwerken? Kwamen andere cultuurwaarden niet in de knel naast de kille, afstandelijke wetenschap? Of bood de wetenschap juist de oplossing voor alle maatschappelijke problemen? Deze vragen zijn nog steeds actueel, maar honderd jaar geleden stonden ze centraal in het intellectuele debat. Ook Nederlandse natuurwetenschappers worstelden met deze vragen. Ze zochten naar een nieuw evenwicht, zowel in hun onderzoek als in het onderwijs. Die zoektocht leidde tot een nieuwe visie op de maatschappelijke rol van deskundigen en intellectuelen. David Baneke volgt de discussies hierover van de eeuwwisseling tot in het Interbellum, aan de hand van bekende en minder bekende wetenschappers en ingenieurs. Rode draad is de voortdurende zoektocht naar een alomvattende 'synthese'.

De Teylers Stichting bekroonde het boek met haar gouden erepenning (2009).

Recensies over Synthetisch Denken:

Trouw, 'De beste boeken van het jaar 2008': “Belangwekkend proefschrift over een periode waarin iedereen zocht naar een filosofische synthese, een overkoepelende eenheid achter alle verschijnselen, als antwoord op de vervreemding, versplintering en vervlakking van de eigen tijd.”

Trouw: “Het aantrekkelijke van Banekes benadering is dat hij enerzijds ruimte geeft aan de bevlogenheid van de toenmalige wetenschappers, terwijl hij anderzijds zichzelf door die bezieling niet op sleeptouw laat nemen en dat synthetische denken op een zakelijke manier uit de doeken doet. […] Als er zoiets als een "Zeitgeist" of geest der tijden bestaat dan kun je zeggen dat Baneke die net zo goed heeft betrapt als degenen die meer de nadruk leggen op de rol van het onderbewuste in het Europese denken, of op analytisch denken, of op het existentialisme.” (Marinus de Baar)

Isis: “With this volume, David Baneke has given us a genuinely new view of the social role of science and scientists, within and outside their disciplines, in the twentieth century.” (Ilja Nieuwland)

BMGN / The Low Countries Historical Review: “… Voorgaande samenvatting doet helaas te weinig recht aan de schoonheid en het vernuft van de compositie die David Baneke in zijn boek heeft gelegd. Zoals bij elke synthese, is het geheel meer dan de som der delen.” (Ton van Helvoort)

Tijdschrift voor Geschiedenis: "Baneke geeft een caleidoscopisch overzicht over deze thema's, afgewisseld met fraaie dieptestudies van enkele toonaangevende denkers [...] de lezer wordt met vaste hand geleid van de discussie over 'modernisering' eind negentiende eeuw naar de opkomst van geëngageerde wetenschappers, die zichzelf definieerden als 'intellectuelen' - complexe sleutelfiguren in het twintigste-eeuwse debat, zoals Baneke goed laat zien in het slothoofdstuk." (Dick van Lente)

Nederlands Tijdschrift voor Natuurkunde: “Het werk is relevant voor bijvoorbeeld de hedendaagse onderwijsdiscussie. De vervaging in het interbellum van het onderscheid tussen universiteit en hogeschool lijkt op de huidige toenadering tussen hbo en universiteit. [...] Het werk is mooi geschreven met robuuste en afgewogen zinnen. Het gemak waarmee Baneke de verschillende inhoudelijke posities naar voren brengt maakt het boek tot een genoegen om te lezen. [...] een van harte aanbevolen geschiedenis over de integratie van wetenschap en techniek in de moderne samenleving.” (Machiel Kleemans)

Studium: "de auteur [heeft] een originele verdieping gegeven aan het grotere debat over rationalisering, objectivering en professionalisering van kennis in de moderne maatschappij." (Ida Stamhuis)

Historisch Huis.nl: “De schrijver heeft een zeer leesbaar proefschrift afgeleverd over een nog nauwelijks beschreven onderwerp.” (Paul Hendriks)

Juryrapport ABG-VN Essay Prijs 2009

Over het genomineerde essay De pretentie en het falen, gepubliceerd als De luis en de pels in ABG 74:

"Ook in zijn essay 'De pretentie en het falen' is zijn talent als verhalenverteller voelbaar. [] De invalshoek om autoriteit en querulant tegen elkaar af te zetten, is origineel. Banekes essay is rijk aan mooie zinnen en sprekende historische details. [...] Zoals dwarsligger Van Dieren soms meer fascinatie oproept dan de brave KNAW, wekt het waagstuk van Baneke meer bewondering dan andere inzendingen die keurig binnen de lijntjes bleven van wat verantwoord is."

Voorpagina

Main page

Research

Publications

Talks

Ontdekkers